Kutsal Kitap Nedir ve Hangi Bölümlerden Oluşur?
Kutsal Kitap Nedir?
Kutsal Kitap, Kutsal Ruh tarafından yönlendirilen Tanrı’nın kutsal adamlarının kaleme aldığı ilahi kitapların bütününe verilen addır. Eski Antlaşma ve Yeni Antlaşma’dan oluşur. Yedi döterokanonik kitabın da eklenmesiyle toplam 73 kitap içerir: Eski Antlaşma’da 46, Yeni Antlaşma’da ise 27 kitap bulunur.
Kutsal Kitap’ta bu yazılar için bir kez “Kutsal Yazılar” ifadesi kullanılmıştır (2. Timoteos 3:15). Bu adlandırma, onların diğer yazılardan farklı olduğunu belirtir.
Kutsal Kitap’a Genel Bir Bakış
Kutsal Kitap’ın yazılmaya başlanması 3472 yıl öncesine dayanır. Tanrı, Musa’yı ilk beş kitabını yazmaya başlaması için MÖ 1512 yılında çağırmıştır. Kutsal Kitap’ın yazıya geçirilmesi yaklaşık 1610 yıl sürmüştür; Yeni Antlaşma’nın son kitapları MS 98 yılında kaydedilmiştir.
Kutsal Kitap’ın yazılmasına birçok kişi katkıda bulunmuştur. Bunlardan yalnızca 40 kişinin kimliği bilinmektedir. İlki Tanrı’nın peygamberi Musa, sonuncusu ise Yuhanna’dır.
Kutsal Kitap’ın Dilleri
İbranice: Eski Antlaşma’nın dilidir. Yahudilerin dili olarak da adlandırılır.
Aramice: Büyük İskender’in gelişine kadar Orta Doğu’da yaygın olarak kullanılan dildi.
Grekçe: Yeni Antlaşma’nın dilidir. İsa Mesih’in yaşadığı dönemde uluslararası iletişim diliydi.
Kutsal Kitap’ın Çevirisi
Kutsal Kitap, çevirisi yapılan ilk kitaptır. Septuaginta, yani Yetmişler Çevirisi, MÖ 250 yılında İbraniceden Grekçeye çevrilmiştir.
O tarihten bu yana Kutsal Kitap’ın çevirileri devam etmiştir. Günümüze kadar 1660’tan fazla dil ve lehçeye çevrilmiş olup bu çeviriler bugün dünyanın çeşitli yerlerinde bulunmaktadır.
Kutsal Kitap’ın Bölümleri
Kutsal Kitap şu bölümlere ayrılır:
Yasa: Yaratılış’tan Yasa’nın Tekrarı’na kadar olan kitaplar.
Tarih: Yeşu’yla başlayıp Ester’le sona eren bölüm.
Şiir ve Bilgelik: Beş şiirsel kitap olan Eyüp, Mezmurlar (Zebur), Süleyman’ın Özdeyişleri, Vaiz ve Ezgiler Ezgisi’nin yanı sıra Bilgelik ve Sirak kitaplarını da içerir.
Peygamberlik: İki gruba ayrılır: Yeşaya’dan Daniel’e kadar olan Büyük Peygamberler ve Hoşea’dan Malaki’ye kadar olan Küçük Peygamberler.
İnciller: Matta’dan Yuhanna’ya kadar olan dört İncil.
Mektuplar: Elçilerin İşleri bu bölüme bir giriş niteliğindedir. Mektuplar bölümü Yahuda’nın Mektubu’yla sona erer.
Son Vahiy: Kutsal Kitap’ın son kitabı olan Vahiy’de açıklanır.
Bölüm ve Ayetlere Ayrılması
Kitapların bölüm ve ayetlere ayrılması, anlaşılmalarını kolaylaştırmak amacıyla çevirilere sonradan eklenmiştir. Başlangıçta Kutsal Kitap’ın kitapları bölüm ya da ayetlere ayrılmamıştı; her kitap başından sonuna kadar kesintisiz bir metin hâlindeydi.
Bu kitaplarda cümleleri birbirinden ayıran nokta gibi işaretler de bulunmuyordu. Sözcükler birbirine bitişik yazılıyor, böylece bir satır tek bir sözcük gibi görünüyordu. Bu nedenle Kutsal Kitap’ın bölümlere, bölümlerin de daha küçük parçalara ayrılması ihtiyacı doğdu.
Yahudiler, eski zamanlardan beri Eski Antlaşma’nın her kitabını küçük kısımlara ayırmaya başlamışlardı. Mesih’in doğumundan sonraki üçüncü yüzyılda İskenderiyeli Diyakon Ammonios (Amonios), dört İncil’i çeşitli kısımlara ayırdı.
Kutsal Kitap’ın bugünkü bölüm düzenine ayrılması, yaklaşık MS 1240 yılında Kardinal Hugo de Sancto Caro’ya, yani Hugh of Saint-Cher’e atfedilir. Onun büyük olasılıkla Kutsal Kitap’taki sözcükler için bir konkordans, yani sözcük dizini hazırladığı da belirtilir. Bu konuda Stephen Langton’un da payı vardır; esas olarak günümüze kadar kullanılan bölüm düzeni onunkidir.
Bölümlerin ayetlere ayrılmasına gelince, Eski Antlaşma’da bunu ilk yapan kişi, Kutsal Kitap’ı Latinceye çeviren Yeginus adlı keşiştir. Robert Estienne ise 1545 yılında Yeni Antlaşma’nın bölümlerini bugün kullanılan biçimiyle ayetlere ayırmıştır.
Bu düzenlemelerin temel amacı, Kutsal Yazılar’daki ilgili yerlere kolayca başvurabilmek ve aranan ayetleri bulabilmektir. Bunlar yararlı olmakla birlikte, bazen birlikte okunması gereken ifadeleri birbirinden ayırabilmektedir.
Eski Antlaşma Kitapları ve Kısaltmaları
1. Yasa Kitapları
Kısaltma | Kitabın adı |
Yar | Yaratılış |
Çık | Mısır’dan Çıkış |
Lev | Levililer |
Say | Çölde Sayım |
Yas | Yasa’nın Tekrarı |
2. Tarih Kitapları
Kısaltma | Kitabın adı |
Yşu | Yeşu |
Hâk | Hâkimler |
Rut | Rut |
1Sa | 1. Samuel |
2Sa | 2. Samuel |
1Kr | 1. Krallar |
2Kr | 2. Krallar |
1Ta | 1. Tarihler |
2Ta | 2. Tarihler |
Ezr | Ezra |
Neh | Nehemya |
Est | Ester |
Tob | Tobit |
Yud | Yudit |
1Mak | 1. Makabeler |
2Mak | 2. Makabeler |
3. Şiir ve Bilgelik Kitapları
Kısaltma | Kitabın adı |
Eyü | Eyüp |
Mez | Mezmurlar |
Özd | Süleyman’ın Özdeyişleri |
Vai | Vaiz |
Ezg | Ezgiler Ezgisi |
Bil | Bilgelik |
Sir | Sirak |
4. Peygamberlik Kitapları
A. Büyük Peygamberler
Bu adlandırma, uzun kitaplar yazmış olmalarından kaynaklanır.
Kısaltma | Kitabın adı |
Yşa | Yeşaya |
Yer | Yeremya |
Ağı | Ağıtlar |
Hez | Hezekiel |
Dan | Daniel |
B. Küçük Peygamberler
Bu adlandırma, kısa kitaplar yazmış olmalarından kaynaklanır.
Kısaltma | Kitabın adı |
Hoş | Hoşea |
Yoe | Yoel |
Amo | Amos |
Ova | Ovadya |
Yun | Yunus |
Mik | Mika |
Nah | Nahum |
Hab | Habakkuk |
Sef | Sefanya |
Hag | Hagay |
Zek | Zekeriya |
Mal | Malaki |
Bar | Baruk |
Yeni Antlaşma Kitapları ve Kısaltmaları
Yeni Antlaşma kitapları üç bölüme ayrılır.
1. Tarih Kitapları
Kısaltma | Kitabın adı |
Mat | Matta İncili |
Mar | Markos İncili |
Luk | Luka İncili |
Yu | Yuhanna İncili |
Elç | Elçilerin İşleri |
2. Mektuplar
Kısaltma | Kitabın adı |
Rom | Romalılar’a Mektup |
1Ko | Korintliler’e Birinci Mektup |
2Ko | Korintliler’e İkinci Mektup |
Gal | Galatyalılar’a Mektup |
Ef | Efesliler’e Mektup |
Flp | Filipililer’e Mektup |
Kol | Koloseliler’e Mektup |
1Sel | Selanikliler’e Birinci Mektup |
2Sel | Selanikliler’e İkinci Mektup |
1Ti | Timoteos’a Birinci Mektup |
2Ti | Timoteos’a İkinci Mektup |
Tit | Titus’a Mektup |
Flm | Filimon’a Mektup |
İbr | İbraniler’e Mektup |
Yak | Yakup’un Mektubu |
1Pe | Petrus’un Birinci Mektubu |
2Pe | Petrus’un İkinci Mektubu |
1Yu | Yuhanna’nın Birinci Mektubu |
2Yu | Yuhanna’nın İkinci Mektubu |
3Yu | Yuhanna’nın Üçüncü Mektubu |
Yah | Yahuda’nın Mektubu |
3. Peygamberlik Kitabı
Kısaltma | Kitabın adı |
Vah | Yuhanna’nın Vahyi |
Bunlar, Kutsal Kitap’ın kitap adları ve kısaltmaları bakımından bölümleridir. Her kitap çeşitli bölümlerden oluşur. Örneğin Yunus kitabı dört bölüm içerir. Her bölüm de kitabın metnini oluşturan ayetlerden meydana gelir.
Eski Antlaşma Kitaplarına Genel Bakış
Yasa Kitapları
1. Yaratılış — Yar
Bu kitap insanların öykülerini anlatırken Tanrı’nın işlerini ortaya koyar. Tanrı’nın evrenin Yaratıcısı olduğunu bildirerek başlar ve O’nun halkına gösterdiği ilgiyi sürdürme vaadiyle sona erer.
Kitabın bölümleri boyunca asıl kişinin Tanrı olduğu görülür. O, günah işleyenleri değerlendirir, yargılar ve cezalandırır; buyruklarına göre yaşayanlara ise yol gösterir, yardım eder ve onları yükseltir.
Bu eski kitap, insanların Tanrı’ya olan imanının öyküsünü kaydetmek ve bu imanın canlı tutulmasına yardımcı olmak için yazılmıştır.
2. Mısır’dan Çıkış — Çık
Mısır’dan Çıkış, Tanrı’nın halkını kölelikten kurtarırken neler yaptığını ve onları geleceğe ilişkin büyük umutlar taşıyan bir halk ve ulus hâline nasıl getirdiğini anlatır.
Olayların merkezinde Musa bulunur. Tanrı, halkını Mısır’dan çıkış yolculuğunda yönetmesi için onu seçmiştir. Yirminci bölümün en önemli kısmını On Emir oluşturur.
3. Levililer — Lev
Levililer’in temel düşüncesi Tanrı’nın kutsallığıdır. Kitap, halkının kutsal İsrail Tanrısı’yla ilişkisini sürdürebilmek için O’na nasıl tapınması ve doğru bir yaşamı nasıl sürdürmesi gerektiğini açıklar.
Kitabın en önemli sözleri arasında ikinci büyük buyruk yer alır: “Komşunu kendin gibi seveceksin.”
4. Çölde Sayım — Say
Bu kitap, 38 yıl üç aylık bir dönemin olaylarını içerir.
Musa, ilahi esinle Tanrı’nın sadakatini ve vaatlerini yerine getirdiğini açıklarken insanın sadakatsizliğini, aldanışını ve günahın çekiciliğine ne kadar kolay teslim olduğunu da ortaya koymuştur.
İsrail halkı Tanrı’yı inkâr etmiş olsa da Tanrı verdiği söze sadık kalmıştır. Onları çölde yönetmiş ve ihtiyaçlarını karşılamıştır. Bununla birlikte, kendisine tapınmaktan her uzaklaştıklarında onları cezalandırmayı da ihmal etmemiştir.
5. Yasa’nın Tekrarı — Yas
Bu kitap, Musa Peygamber’in yaşamının sonlarına doğru halka verdiği üç konuşmadan oluşur.
Yasa’nın Tekrarı’nın temel düşüncesi, Tanrı’nın sevdiği seçilmiş halkını kurtarmış ve bereketlemiş olmasıdır. Kitap, halkı bunu unutmamaya, Tanrı’yı sevmeye ve yaşam ile sürekli berekete kavuşmak için O’nun buyruklarına uymaya çağırır.
Kitabın temel ayeti, İsa Mesih’in en büyük buyruk olarak dile getirdiği şu sözleri içerir:
“Tanrın Rab’bi bütün yüreğinle, bütün canınla ve bütün gücünle seveceksin.”
Tarih Kitapları
1. Yeşu — Yşu
Yeşu, Kutsal Ruh’un esiniyle Tanrı’nın verdiği her sözü yerine getirdiğini göstermiştir.
Kitap, ülkenin halkları putlara tapınma ve onlara insan kurban etme gibi kötülüklere ve iğrenç uygulamalara saplandıktan sonra İsrail halkının ülkeye girip onu mülk edindiğini anlatır.
Ancak ülkeye girişleri kendiliğinden gerçekleşmemiştir. Tanrı, oraya girmeden önce çetin savaşlar yapmalarını istemiştir. Çünkü Kenan ülkesinin halklarının ve krallıklarının günahını yargılamak istemiş ve hükmünü yerine getirmek için İsrail halkını kullanmıştır.
Yeşu, onlara güçlü olmalarını, Musa’nın Yasası’nda yazılı olan her şeyi gözetip yerine getirmelerini ve ondan sağa ya da sola sapmamalarını öğütlemiştir.
Tanrı ayrıca Yeşu’dan, önce İsrail’in içindeki yasaklanmış şeyi ortadan kaldırması için dua etmeyi bırakmasını istemiştir.
2. Hâkimler — Hâk
İbranicede “hâkimler” sözcüğü, yargıçlar ya da yöneticiler anlamına gelir.
Kitap, İsrailoğullarının yaşamının Tanrı’ya itaate bağlı olduğunu; O’na karşı gelenlerin sonunun ise yıkım ve ölüm olduğunu açıklar.
Halk günaha düşüp kötülüğe gömüldüğünde felaketler peş peşe gelmiştir. Buna rağmen Tanrı, pişman olup yeniden kendisine döndüklerinde halkını kurtarmaya her zaman istekli olmuştur.
3. Rut — Rut
Rut kitabı, Hâkimler döneminin karanlığının ardından gelen bir sevgi, özveri ve sadakat öyküsüdür.
Rut adlı Moavlı bir genç kadın, putperest dinini bırakıp İsrail halkına bağlanmıştır. İsrail halkının sadakatini kaybettiği bir zamanda o sadık bir kadın olarak kalmıştır.
Tanrı onu ödüllendirmiş, dul kaldıktan sonra ona bir eş vermiş ve onu Davut’a ve Mesih’e uzanan kraliyet soyuna dâhil etmiştir. Rut, Davut’un büyük büyükannesidir.
4. Birinci Samuel — 1Sa
Samuel kitabı, İsrail’de yönetimin hâkimlerden krallara geçişini anlatır.
Eski Antlaşma’nın bütün tarihsel yazılarında olduğu gibi bu kitabın da temel düşüncesi, Tanrı’ya sadakat ve imanın başarı getirmesi, O’na itaatsizliğin ise felaketlere yol açmasıdır.
Bu düşünce, Tanrı’nın kâhine söylediği şu sözlerde açıkça görülür:
“Beni onurlandıranları onurlandırırım; beni küçümseyenler ise önemsiz sayılacak.”
5. İkinci Samuel — 2Sa
İkinci Samuel, Davut’un önce Yahuda Krallığı, sonra da bütün İsrail üzerindeki yönetiminin başlıca olaylarını kaydeder.
Kitap, Davut’un tahta nasıl çıktığını, işlediği günahları ve bu günahların ailesiyle krallığı üzerinde yol açtığı yıkımı anlatır.
6. Birinci Krallar — 1Kr
Kitabın ilk kısmı, yeryüzünde yaşamış en büyük adamlardan birinin yaşamını anlatır. Bu kişi büyük bir servet toplamış ve onu ustalıkla kullanmıştır.
Kral Süleyman, insanlık tarihinin en bilge insanıydı. İsrail’i genişliğinin ve büyüklüğünün doruğuna ulaştırmıştı. Ancak ölümünden sonra krallık ikiye bölünerek gerilemiştir.
7. İkinci Krallar — 2Kr
İkinci Krallar, İsrailoğullarının devletinin trajik tarihini anlatır. İsrail üzerinde 19 kralın hüküm sürmesini ve sonunda devletin Asurluların eline düşmesini kaydeder.
Yahuda’daki durum biraz daha iyiydi. Bazı kralları Tanrı’nın buyruklarına sadık kalmış ve kendilerinden önceki kralların yaptığı kötülükleri düzeltmeye çalışmışlardı.
Ancak sonunda kötülük iyiliğe üstün gelmiş ve Babilliler Yahuda’yı ele geçirmiştir.
8. Birinci Tarihler — 1Ta
Kutsal Kitap, hayattan ayrılmış pek çok kişinin adını kaydeder. Bu adların kitabın konusuyla ilgisiz olduğu düşünülebilir. Oysa bu durum, Tanrı’nın her bireyle ilgilendiğini ve hiç kimseyi unutmadığını gösterir.
İnsanların artık anmadığı kişileri Tanrı adlarıyla hatırlar; özellikle de onlar imanlı ve Tanrı’ya bağlı kişilerse.
9. İkinci Tarihler — 2Ta
Kitap, Yahuda Krallığı’nın tarihini dinsel bir bakış açısından ele alır.
Krallığın başına geçen krallardan bazıları Tanrı’nın yolunda yürümüş, bunun sonucunda başarı ve refah elde edilmiştir. Diğerleri ise Tanrı’ya karşı gelmiş ve kötülüğe gömülmüştür.
Bu nedenle Tanrı, düşmanlarının onları yok etmesine ve sağ kalanları sürgüne götürmesine izin vermiştir. Böylece çağlar boyunca bütün halklar için bir örnek olmuşlardır. Çünkü Tanrı kutsaldır ve günaha tahammül etmez.
10. Ezra — Ezr
Ezra kitabı, İkinci Tarihler’in ardından İsrailoğullarının tarihini anlatmayı sürdürür.
Tanrı’nın, Babil’de geçen yetmiş yıllık sürgünden sonra halkını Vaat Edilmiş Topraklar’a geri getireceğine ilişkin sözünü nasıl yerine getirdiğini gösterir.
11. Nehemya — Neh
Kitabın konusu, insanların Tanrı’nın kendilerine öğretmek istediği dersleri kolay öğrenmediğini ortaya koyar.
İsrailoğulları sürgüne götürülmüş, nakledildikleri ülkelerde aşağılanma ve küçük düşürülme yaşamışlardır. Bütün bunlar, günahları, suçları ve Tanrı’nın buyruklarına itaatsizlikleri yüzünden olmuştur.
12. Ester — Est
Ester kitabının temel konusu, halk oruç ve duayla Tanrı’ya yakardığında, Tanrı’nın onları kesin yıkım ve ölümden kurtarmak için hazırladığı kurtuluştur.
Şiir ve Bilgelik Kitapları
1. Eyüp — Eyü
Kitap, muhtemelen yaklaşık 4000 yıl önce yaşamış büyük bir adamın yaşamını değiştiren bir krizi ele alır.
Tanrı’ya olan imanı şikâyete dönüşmüş, kendi doğruluğuna güveni artmıştır. Ancak tövbesi onu kurtuluşa götürmüştür.
Yaşadığı sınanmalar önemli bir değişime yol açmıştır. Bu sınanmalardan sonra Eyüp artık eskisi gibi değildi.
2. Mezmurlar — Mez
Bu kitaba “Kutsal Kitap’ın yüreği” adı verilmiştir. Kutsal Kitap’ın en büyük ve en çok kullanılan kitabıdır.
İnsanların deneyimlerini kişisel ve uygulamaya dönük bir biçimde ortaya koyar. Tanrı adamlarının dua, üzüntü, itiraf ve övgü sırasında yüreklerinde taşıdıkları duygu ve hassasiyetleri dile getirir.
Bu deneyimler içinde Tanrı’nın yolları görünür hâle gelir ve sadık kişiler üzerindeki bereketli sonuçlarıyla tanınır.
3. Süleyman’ın Özdeyişleri — Özd
Süleyman’ın Özdeyişleri, özlü sözler ve atasözleri biçiminde sunulan dinsel ve ahlaki öğretilerden oluşur.
Bunların çoğu günlük yaşamımızla ve ihtiyaçlarımızla ilgilidir. Kitap, bilgi edinmek isteyen kişinin Tanrı’ya derin bir saygı duyması gerektiğini hatırlatarak başlar. Çünkü bilgeliğin başlangıcı Rab korkusudur.
4. Vaiz — Vai
Vaiz kitabı birçok soru ortaya koyar ve derin düşünceler sunar.
Özellikle çevremizdeki eksiklikler ve görünürdeki çelişkiler göz önüne alındığında, yeryüzündeki yaşamın anlamına ve değerine yönelik kapsamlı bir arayışı kaydeder.
Vaiz, bu zor sorulara güneşin altındaki bilgeliğin verebileceği en büyük yanıtı sunmaya girişir.
5. Ezgiler Ezgisi — Ezg
Kitap, çoğu şarkı biçiminde olan aşk şiirlerinden oluşur.
Yahudiler bunları Tanrı’yla halkı arasındaki ilişkinin bir tasviri olarak görürler. Hristiyanlar ise Mesih’le Kilisesi arasındaki ilişkinin bir tasviri olarak kabul ederler.
Yeni Antlaşma’nın temeli de budur: Tanrı sevgidir.
Peygamberlik Kitapları — Büyük Peygamberler
1. Yeşaya — Yşa
Yeşaya adı “Rab kurtarır” anlamına gelir.
Yeşaya kitabı, insanların itaatsizliğine rağmen Tanrı’nın onlara duyduğu yüce sevgiyi ve onlar için hazırladığı kurtuluşu gösterir.
Yeşaya, halkın esenliğine yönelik gerçek tehdidin kendi günahlarından ve Tanrı’ya itaatsizliklerinden kaynaklandığını görmüştür. Bu nedenle doğruluk ve adalet çağrısı yapmıştır.
Ayrıca Tanrı’nın evreni ve tarihi yönettiğini ve İsrail halkı için büyük tasarısının, onları bütün uluslara elçiler olarak göndermek olduğunu belirtmiştir. Böylece yeryüzünün halkları İsrail halkı aracılığıyla bereketlenecektir.
2. Yeremya — Yer
Yeremya, uzun hizmeti boyunca halkı Tanrı’ya itaatsizlikleri yüzünden başlarına gelecek felaketlere karşı uyarmıştır.
Yeruşalim’in düşmesi, yıkılması ve halkının sürgüne götürülmesiyle peygamberliklerinin gerçekleştiğini görecek kadar yaşamıştır.
3. Ağıtlar — Ağı
“Ağıtlar”, ağıt sözcüğünün çoğuludur.
Kitap, Tanrı’nın günaha ve itaatsizliğe karşı öfkesini açıklar. Peygamberleri aracılığıyla yaptığı kendisine dönme ve tövbe etme çağrısını dinlemeyen günahkârların karşılaştığı yargıyı ve cezayı tasvir eder.
Çünkü Tanrı’nın merhameti yenilenir ve tükenmez. Günahkârlar pişman olup bütün yürekleriyle O’na dönerlerse cezadan kurtulabilirler.
4. Hezekiel — Hez
Hezekiel’in mesajı, günahkârlara mutlaka gelecek olan cezaya ilişkin bir uyarı ve Tanrı’yı sevip O’nun buyruklarına göre yaşayanlara bereket vaadi içerir.
5. Daniel — Dan
Kitap, Tanrı’nın sadık kişilere nasıl baktığını gösterir.
Tanrı, Daniel’i doğruluğu ve buyruklarına itaati nedeniyle ödüllendirmiş, en yüksek mevkilere ulaşmasını sağlamıştır.
Kitap ayrıca imparatorlukların yükselişi ve düşüşüyle ilgili, hepsi gerçekleşmiş görümler içerir. Tarihin akışı boyunca bütün evrenin işlerini yönetenin Tanrı olduğunu açıklar.
Küçük Peygamberler
1. Hoşea — Hoş
Peygamberlik yazıları arasında en şiirsel olanlardan biridir; benzetmeler ve mecazlarla doludur.
Tövbe çağrısı niteliğindedir ve ilahi sevgiyle öne çıkar.
2. Yoel — Yoe
Yoel kitabı, Tanrı’nın günaha yönelik yargısına ve günahın ciddiyetine odaklanır.
Bu nedenle peygamber, yürekten tövbeye ve pişmanlığa, Tanrı’nın önünde içini dökmeye, oruca ve duaya çağırır. Tanrı’nın bereketinin tövbe eden halkının üzerine geleceğini vaat eder.
3. Amos — Amo
Amos, İsrail’e komşu uluslar üzerindeki Tanrı yargısını ilan etmiştir.
Aynı zamanda İsrail halkının itaatsizliğini, putperestliğini, adaletsizliğin, rüşvetin ve açgözlülüğün yayılmasını sert biçimde eleştirmiştir.
Tanrı’nın vereceği cezayı bir dizi korkutucu görümle açıklamıştır. Ancak halk pişman olur, tövbe eder ve Tanrı’ya dönerse O, doğruluğu ve kutsallığıyla onları bağışlar.
4. Ovadya — Ova
Ovadya, Edom halkına karşı Tanrı’nın öfkesini açıklamıştır. Çünkü Edomlular akrabalarına ihanet etmiş, düşmanlara katılmış ve evlerini yağmalamak için Yeruşalim’e girmişlerdir.
Tanrı ihanetten ve vefasızlıktan hoşnut olmaz; özellikle de bu, bir kardeşin diğerine yaptığı bir şeyse.
Tanrı Edom’u cezalandıracak; İsrail’in bütün düşmanlarıyla birlikte Edom da yıkıma uğrayacaktır.
5. Yunus — Yun
Kitap, Tanrı’ya karşı gelmeye çalışan ve bir dizi çarpıcı olaydan sonra O’na itaat eden bir peygamberin öyküsünü anlatır.
Ancak kent halkının yok edileceğine ilişkin bildirdiği mesaj gerçekleşmeyince bundan hoşnutsuz olmuştur.
Kitap, Tanrı’nın yaratılış üzerindeki mutlak ve büyük gücünü gösterir. Aynı zamanda O’nun, halkının düşmanlarını bile cezalandırıp yok etmek yerine bağışlayan ve kurtaran sevgi ve merhamet Rabbi olduğunu açıklar.
6. Mika — Mik
Tanrı, zenginlerin ve nüfuz sahibi kişilerin yoksullara yaptığı haksızlıklar nedeniyle Yeruşalim’deki yöneticilere ve halka yönelik güçlü yargı ve ceza mesajını duyurması için Mika Peygamber’i göndermiştir.
Mika, kitabın ilk üçte birlik kısmında halkın işlediği günahları açığa çıkarır. İkinci üçte birlik kısmında Tanrı’nın suçlulara vereceği cezayı tasvir eder. Son üçte birlik kısmında ise halk günaha düşmeyi bırakırsa kurtuluş umudunun bulunduğunu açıklar.
7. Nahum — Nah
Nahum’un mesajı, Tanrı’nın kutsallığını ve adaletini ortaya koyar. O, yeryüzündeki bütün krallıklar üzerinde egemendir.
Asurlular İsrail Krallığı’nı istila etmişlerdi. Tanrı’ya itaatsizlikleri, zalimlikleri, kibirleri ve işledikleri haksızlıklar nedeniyle Tanrı’nın onlar hakkındaki hükmü, aynı sonla karşılaşmaları olmuştur.
8. Habakkuk — Hab
Habakkuk, özgürce düşünen bir peygamberdi. İmanını sınayan düşüncelerle mücadele etmekten çekinmemiş ve sorunlarını Tanrı’ya açıkça sunmuştur.
Tanrı’yla yaptığı iki tartışmanın ardından, Tanrı’nın kimliği, gücü ve tasarısı konusundaki anlayışı derinleşmiştir.
9. Sefanya — Sef
Sefanya kitabı sert bir üsluba sahiptir. Yahuda halkını, itaatsizlikleri ve günahları nedeniyle Tanrı’nın adil yargısıyla karşılaşacakları konusunda uyarmıştır.
Bu yargı, yoldan çıkıp yozlaşan komşu ulusların cezalandırılmasını da kapsar.
Ancak halk suçlarından vazgeçip Tanrı’ya tövbe ederek dönerse Tanrı onları bağışlar ve bereketiyle kuşatır.
10. Hagay — Hag
Hagay adı “Rab’bin kulu” anlamına gelir.
Hagay, Ovadya’dan sonra Eski Antlaşma’nın ikinci en kısa kitabıdır. Tanrı’nın halkının işleriyle ne kadar ilgilendiğini ve onların ruhsal gelişimine yönelik derin arzusunu yansıtır.
Halk, Tapınağın yeniden inşasını durdurmuş ve kendi işleriyle meşgul olmaya başlamıştı.
Tanrı, bütün ulusun yararına bir ibadet yeri olması için Tapınağın inşasını tamamlamaya onları teşvik etsin diye Hagay Peygamber’i göndermiştir. Tanrı, onu kendi yüceliğiyle dolduracak ve böylece bereketler herkesin üzerine gelecektir.
11. Zekeriya — Zek
Zekeriya adı “Rab’bin hatırladığı kişi” anlamına gelir. Zekeriya Peygamber, Hagay Peygamber’le aynı dönemde yaşamıştır.
Kitap, Tanrı’nın insanlara duyduğu sevgiyle onların işlerini yönettiğini, onlara baktığını, onları bereket ve iyilikle kuşattığını açıklar.
Ayrıca beklenen Mesih ilk gelişinde Kurtarıcı olarak, ikinci gelişinde ise hüküm sürmek ve yargılamak üzere Tanrı olarak geldiğinde, halkların ve ulusların Tanrı’yı ve O’nun kutsal niteliklerini tanıyacağını bildirir.
12. Malaki — Mal
Kitap, kâhinlerin yozlaşmasını, Tapınağın ihmal edilmesini ve halkın Tanrı’nın buyruklarına itaatsizliğini mahkûm eder.
Tanrı onları düşmanlarının önünde yenilgiye uğramak ve sürgüne gitmekle cezalandırmış olsa da aynı suçları işlemeye geri dönmüşlerdir.
Bu nedenle Malaki Peygamber, halkın durumunun düzelmesine ilişkin tek umudunu, beklenen Kurtarıcı Mesih’in yolunu hazırlayacak olan İlyas’ın, yani Vaftizci Yahya’nın gelişinde bulmuştur.
Döterokanonik Kitaplar
Bunlar, Protestanların çıkardığı yedi kitabın yanı sıra iki kitabın tamamlayıcı kısımlarından oluşur:
Tobit
Yudit
Ester’e Ekler
Bilgelik
Sirak
Baruk’un Peygamberliği
Daniel’e Ekler
Birinci Makabeler
İkinci Makabeler
Yeni Antlaşma Kitaplarına Genel Bakış
Yeni Antlaşma, İsa Mesih’in yaşamının ve Hristiyanlığın başlangıcının öyküsüdür.
Kitapları, bütün imanlılar için öğütler ve vaatler, geleceğe ilişkin peygamberlikler ve Mesih’le birlikte sonsuz yaşam umudu içerir.
Bu kitapları incelemeye başlarken, öncelikle onları okuyup içeriklerini tanımanız önerilir.
Tarih Kitapları
1. Matta’nın Kaleme Aldığı İncil — Mat
Eski Antlaşma peygamberleri, halkı fidyeyle kurtarmak ve ona kurtuluş getirmek için tarihe girecek olan Seçilmiş Kişi’nin gelişini bildirmiş ve O’nu özlemle beklemişlerdir.
Matta İncili’nin ilk ayeti, beklenen Mesih’in gelişine ilişkin İsrail’in umudunun gerçekleştiğini ilan eder:
“İbrahim oğlu, Davut oğlu İsa Mesih’in soy kitabı.”
İlk Kilise’nin önderleri, Eski Antlaşma’yla Yeni Antlaşma arasında bir bağlantı oluşturduğu için Matta İncili’ni Yeni Antlaşma’nın ilk kitabı olarak yerleştirmişlerdir.
Matta İncili, Kral Mesih’in kimliğini ve işini anlatır.
2. Markos’un Kaleme Aldığı İncil — Mar
Markos İncili, dört İncil’in en kısasıdır.
Mesih’in yaşamına ilişkin açık ve hızlı ilerleyen bir anlatım sunar; özellikle O’nun mucizelerine odaklanır.
İncil’in sonlarına doğru dünyanın sonundan ve Mesih geri geldiğinde olacaklardan söz edilir. Ardından Mesih’in acıları, ölümü, dirilişi ve göğe yükselişiyle ilgili olaylar anlatılır.
Ayrıca öğrencileri Müjde’yi bütün dünyaya yayarken Mesih’in onları desteklediği vurgulanır.
3. Luka’nın Kaleme Aldığı İncil — Luk
Luka, İncil’ini tarihsel gerçekler üzerine kurar.
Olayların doğru sıralanmasına gösterdiği özen nedeniyle, bu açıdan dört İncil’in en kapsamlısıdır.
İsa Mesih’i, günahkârları aramak ve kurtarmak için gelmiş kusursuz insan olarak sunar.
4. Yuhanna’nın Kaleme Aldığı İncil — Yu
Yuhanna İncili hem içeriği hem de üslubu bakımından farklıdır. Diğer üç İncil’e yeni bir katkı sunar.
Okunması en kolay, buna karşılık bilgi ve inceleme bakımından en derin olanıdır.
Mesih’i, Tanrı’nın sevgisini göstermek için insan olan ezelî Söz olarak sunar. O, kendisine iman edenleri mahvolmaktan kurtarmak ve onlara sonsuz yaşam vermek için insan olmuştur.
İncil’de anlatılan mucizelerden de anlaşıldığı gibi amacı, insanların yaşama kavuşmaları için Mesih’e iman etmelerini teşvik etmektir.
5. Elçilerin İşleri — Elç
Bu kitap “Kutsal Ruh’un İncili” olarak adlandırılır.
Şu geçişlerin merkezinde yer alır:
Tarih bakımından, İncillerden mektuplara geçiş.
Din bakımından, Yahudilikten Hristiyanlığa geçiş.
Tanrı’nın işleri bakımından, Yasa’dan merhamete geçiş.
Tanrı’nın halkı bakımından, yalnızca Yahudilerden Yahudilerle diğer uluslara geçiş.
Tanrı’nın düzeni bakımından, krallıktan Kilise’ye geçiş.
Mektuplar
1. Elçi Pavlus’un Romalılar’a Mektubu — Rom
Bu mektup, Mesih’in ölümünün ve dirilişinin anlamını daha derinlemesine ele alır ve Kutsal Kitap’taki doğruluk düşüncesini ortaya koyar.
2. Elçi Pavlus’un Korintliler’e Birinci Mektubu — 1Ko
Korint, Atina’nın 40 mil batısında bulunan Ahaya eyaletinin başkentiydi.
Bu mektup, topluluktaki bölünmeleri ve gruplaşmaları ele alır. Bir grup kendisini onlara Müjde’yi ilk duyuran Pavlus’a, bir diğeri Apollos’a, üçüncüsü Petrus’a, dördüncüsü ise Mesih’e bağlı sayıyordu.
Ayrıca yaşayan ve etkin olan imana önem vermeden, kuramsal felsefelere ve insan bilgeliğine ilgi duyan kişiler de vardı.
3. Elçi Pavlus’un Korintliler’e İkinci Mektubu — 2Ko
İlk mektuptan sonra Elçi’nin bazı karşıtları halkı ona karşı kışkırtmaya çalışmışlardır.
Onu aldatıcı, kibirli, güvenilmez ve Mesih’in elçisi olmaya uygun olmayan biri olmakla suçlamışlardır.
Bunun üzerine Pavlus, Mesih’in elçisi olarak davranışlarını, kişiliğini ve Müjde’yi duyurma hizmetini savunmak zorunda kalmıştır.
4. Elçi Pavlus’un Galatyalılar’a Mektubu — Gal
Yahudi uygulamalarına dönmeyi savunan bazı kişiler Antakya’ya gelmişlerdir. Bazı imanlıların Aziz Pavlus’un elçiliğinden kuşku duymasına yol açmış; onlardan bedensel sünneti ve Musa Yasası’nın gereklerini harfi harfine yerine getirmelerini istemişlerdir.
Bu nedenle Elçi, onlara çarmıha iman etmek ve yeni yaşama girmek konusunda yazmıştır.
Ayrıca bütün kuşkuları ortadan kaldırmak için elçiliğini de savunmuştur.
5. Elçi Pavlus’un Efesliler’e Mektubu — Ef
Pavlus, bu mektubu Hristiyanların Mesih’teki konumlarını görmelerini sağlamak ve günlük yaşamlarında ruhsal gerçeklere göre yürüyebilmeleri için güçlerini O’ndan almaya onları teşvik etmek amacıyla yazmıştır.
6. Elçi Pavlus’un Filipililer’e Mektubu — Flp
Filipi’deki imanlılara yazılan bu mektup, zor koşulların ortasında bir sevinç ve teşvik mektubudur.
Pavlus, Filipi’deki imanlılara duyduğu derin sevgiyi ve onların sarsılmaz imanlarıyla kendisine gönderdikleri yardımlar için minnettarlığını dile getirir.
Aynı zamanda bölünme ve rekabet sorunlarını gidermeye çalışır.
7. Elçi Pavlus’un Koloseliler’e Mektubu — Kol
Koloseliler’e Mektup, Kutsal Kitap’ta Hristiyanlığı en derin biçimde ele alan kitaptır.
Pavlus bu mektupta, Mesih’in yüceliği ve büyüklüğüyle O’nun bağışladığı kurtuluşun eksiksizliği üzerinde düşünür. Amacı sapkın öğretileri geçersiz kılmaktır.
Çünkü Yahudi uygulamalarına, yani Yasa’nın işlerine dönülmesini isteyen bazı sapkın öğreticiler ortaya çıkmıştır.
Bunlar ayrıca, iman yerine insan düşüncesine dayanmak ve meleklere tapınmak gibi bazı Gnostik ve Doğu kökenli görüşler de taşımışlardır.
8. Pavlus’un Selanikliler’e Birinci Mektubu — 1Sel
Pavlus, çektikleri sıkıntıların şiddeti nedeniyle onları teselli etmek için bu mektubu göndermiştir.
Bu nedenle İsa Mesih’in son gelişinden ve uyanık bir yaşam sürmekten söz etmeye önem vermiştir.
Onlara Timoteos’u göndermişti. Ancak kötü niyetli kişiler, Pavlus’un onları küçümsediği için kendisi gelmeyip genç Timoteos’u gönderdiği söylentisini yaymışlardır.
Bu yüzden Pavlus, onlar için taşıdığı babalık duygularını da yazmıştır.
9. Pavlus’un Selanikliler’e İkinci Mektubu — 2Sel
Bu mektup, ilk mektuptan birkaç ay sonra yazılmıştır.
Amacı, ilk mektubun ulaşmasından sonra aralarında yayılan yanlış anlayışı düzeltmektir. Mesih’in gelişinin hemen gerçekleşeceğini düşünmüşler, bu da günlük yaşamlarında büyük bir karışıklığa yol açmıştır.
Bu nedenle Pavlus, önce imandan dönüş gerçekleşmeden Rab’bin gelmeyeceğini açıklamak için onlara hemen yazmıştır.
Sıkıntıları hâlâ sürdüğü için, onları Mesih’in sabrına sahip olmaya da teşvik etmiştir.
10. Elçi Pavlus’un Timoteos’a Birinci Mektubu — 1Ti
Pavlus, Timoteos’a yazdığı ilk mektupta genç yardımcısına, Efes Kilisesi’nde ve Asya’nın diğer kentlerindeki kiliselerde yürüttüğü hizmetin büyük sorumluluklarında yol göstermeye çalışır.
Onu yanlış öğretilere karşı durmaya, doğru öğretiyi desteklemeye ve sorumluluk üstlenecek yeni önderler yetiştirmeye teşvik eder.
11. Elçi Pavlus’un Timoteos’a İkinci Mektubu — 2Ti
Elçi, öğrencisinden Markos’u da yanına alarak hızla gelmesini istemiştir. Böylece şehit edilmesinden önceki son tutukluluğu sırasında onlarla görüşebilecekti.
Ancak ölümünden önce ulaşamayacaklarından kaygı duyduğu için, bir çoban olarak veda öğütlerini sunmuştur.
Bu nedenle mektup, onun veda vasiyeti sayılır. Onu hapishane parmaklıklarının ardından sevgili öğrencisine, aynı zamanda acı çeken bütün Kilise’ye yazmıştır.
Amacı, onların yılgınlık değil güç ruhuyla sabırla dayanmalarını sağlamaktır.
12. Elçi Pavlus’un Titus’a Mektubu — Tit
Pavlus bu mektubu, Roma’daki tutukluluğundan serbest bırakıldıktan sonra yazmıştır.
Amacı bakımından Timoteos’a Birinci Mektup’a benzer. Titus’un kiliselerdeki hizmeti düzenlemesine ve gözetmesine yardımcı olur.
13. Elçi Pavlus’un Filimon’a Mektubu — Flm
Bu, Pavlus’un yazdığı en kısa mektuptur. Grekçe aslında 334 sözcükten oluşur.
Bununla birlikte, ağır bir cezayla karşı karşıya olan bir kişinin bağışlanmasını umut etme konusunda çobanlık ilgisinin, özenin ve sevginin bir örneğidir.
14. İbraniler’e Mektup — İbr
İbraniler’e Mektup, üslubu ve amacı bakımından Yeni Antlaşma’nın diğer mektuplarından ayrılır.
Yazarı hâlâ bilinmeyen tek kitaptır.
Mektup, Mesih’in her bakımdan üstün olduğunu savunur. Kimliği bakımından meleklerden, Musa’dan ve Yeşu’dan üstündür.
İşi bakımından ise daha üstün bir kâhinlik, yeni bir antlaşma, arınma ve kurban sağlamıştır.
15. Yakup’un Mektubu — Yak
Yakup’un Mektubu, bilgelik edebiyatına özgü ahlaki bir üslupla yazıldığı için “Yeni Antlaşma’nın Özdeyişleri” olarak kabul edilir.
16. Petrus’un Birinci Mektubu — 1Pe
Petrus bu mektupta, Hristiyanlara yönelik düşmanlığın arttığı bir dünyada dağılmış ve yabancı olarak yaşayan imanlılara seslenir.
İmanlılar, Mesih’e olan imanları yüzünden acı çekmeye başlamışlardı.
Petrus, yaşayan Mesih’te sahip oldukları umudun gerçekliğini vurgulayarak onlara öğüt ve teselli sunar.
17. Petrus’un İkinci Mektubu — 2Pe
Elçi Petrus, ilk mektubunu imanlıları dışarıdan gelen karşıtlıklara karşı durmaya teşvik etmek için yazmıştır.
İkinci mektubunda ise yıkıcı sapkınlıklar öğreten sahte öğretmenlerin oluşturduğu iç tehlikeler konusunda uyarır.
İkinci mektup, lütufta ve Mesih’i tanımakta büyümenin gerekliliğine odaklanır.
18. Elçi Yuhanna’nın Birinci Mektubu — 1Yu
Yuhanna bu mektubu, Hristiyan öğretisine karşı çıkan sapkınlıkların ortaya çıktığı bir dönemde yazmıştır.
Okuyucuları, doğru elçisel öğretiye göre yaşamaya teşvik eder.
Yuhanna ayrıca Tanrı’yla paydaşlık içinde yaşamanın ayırt edici özelliklerini gösterir.
19. Yuhanna’nın İkinci Mektubu — 2Yu
Bu mektup, Yuhanna’nın Birinci Mektubu’na benzer.
O da Mesih’in beden alışını inkâr eden sahte öğretmenlere karşı uyarır.
Ayrıca okuyucuları sevgiye göre yaşamayı sürdürmeye teşvik eder ve sevgilerini gösterirken, aldatan kişilerle doğru imana sadık kalanları ayırt etmelerini ister.
20. Yuhanna’nın Üçüncü Mektubu — 3Yu
Yuhanna’nın Üçüncü Mektubu, Kutsal Kitap’ın en kısa kitabıdır. Buna rağmen son derece kişiseldir ve canlılıkla doludur.
İki kişi arasında belirgin bir karşılaştırma sunar: Elçi’nin Müjde’yi duyurmak üzere gönderdiği kişileri kabul eden sadık imanlı Gayus ve onlara karşı çıkan, onlara sert ve soğuk davranan Diotrefis.
Yuhanna, Gayus’a teşekkür etmek ve Diotrefis’in yanlış davranışını mahkûm etmek için yazmıştır.
21. Yahuda’nın Mektubu — Yah
Pavlus’un ve diğer elçilerin mektupları sahte öğretmenler sorunuyla karşı karşıya kalmıştır.
Yahuda’nın Mektubu ise sertliği bakımından bütün bu mektupların ötesine geçer. Çünkü mektubun tamamı bu korkutucu sorun etrafında şekillenir.
Mektup, İkinci Petrus’ta yer alan düşünceyi Yakup’un Mektubu’nun savunduğu yaklaşımla birleştirir.
Kısa olmasına rağmen içeriği güçlüdür.
Peygamberlik Kitabı
Vahiy — Vah
Yuhanna tarafından yazılmıştır. Konuları şunlardır:
İmanlıları imanda sağlamlaştırmak ve onları şehitliğe hazırlamak; böylece Tanrı’ya olan gerçek imandan vazgeçmemelerini, Roma imparatorlarına ya da başka putlara tapmamalarını sağlamak.
Roma İmparatorluğu’nun ve diğer imparatorlukların sonuna ilişkin peygamberlik.
Daha sonraki dönemlerin ve Şeytan’la ona bağlı olanların uğrayacağı cezanın açıklanması.
Sonun ve imanlıların kavuşacağı huzurun tasviri.
