İznik Konsili’ne Giriş — MS 325
Birinci Ekümenik Konsil olan İznik Konsili, Arius’un sapkın öğretisi nedeniyle toplandı. Papa Aleksandros, İmparator Büyük Konstantin’e yazarak bu öğreti hakkında karar verilmesi için ekümenik bir konsil toplanmasını istedi. Aynı talebi Kurtuba Episkoposu Hosios’a da iletti. Konstantin, ekümenik bir konsil toplanmasını kabul etti ve imparatorluktaki bütün episkoposları Bitinya bölgesindeki İznik şehrine davet eden bir genelge gönderdi.
Böylece Hristiyan dünyasının her yanından 318 episkopos İznik’te bir araya geldi. Papa Aleksandros da aralarındaydı. O sırada orada bulunan tek papa oydu ve Arius’a karşı suçlamayı yönelten kişiydi.
Papa’nın yanında, özel sekreteri olan Başdiyakon Athanasios bulunuyordu. Henüz yirmi beş yaşını aşmamıştı. Aziz Nazianzoslu Gregorios’un ifadesiyle, yüzü melekler gibiydi.
Katılanlar arasında Yukarı Nil bölgesindeki Herakleia’nın Episkoposu Abba Potamon ile Teb Episkoposu Aziz Pafnutios da vardı. Doğu’yu temsil eden 210, Batı’yı temsil eden ise 8 episkopos bulunuyordu.
Arius ve taraftarları da katıldı. Bunlar arasında Nikomedia Episkoposu Eusebios, İznik Metropoliti Theognis ve Kalkedon Episkoposu Maris vardı. Yanlarında on filozof da bulunuyordu.
Konsil MS 325 yılında toplandı. İmparator konuşmasını Latince yaptı. Ardından görüşmeler 20 Mayıs’tan, imparatorun geldiği 14 Haziran’a kadar sürdü. İnanç Bildirgesi 19 Haziran’da hazırlandı; konsil çalışmalarını 25 Ağustos’ta tamamladı.
Konsilde öne çıkan en önemli kişilerden biri, Papa Aleksandros’un diyakonu Athanasios’tu. Arius’un ileri sürdüğü görüşlere karşı Rab Mesih’in tanrılığını savundu. Ariusçuları cevap veremez hâle getirmekte büyük bir ustalık gösterdi. Athanasios’a karşı ileri sürebilecekleri bir gerekçe bulamayınca, bir diyakon olarak aralarında bulunmasına itiraz ettiler. Ancak imparator onları dinlemedi; bilgisi ve Arius’a verdiği cevaplarda gösterdiği güçlü bilgelik nedeniyle onun konsilde kalmasını emretti.
İlk Oturum
İlk oturumda çok fazla tartışma ve öfke yaşandı. İmparator herkese konuşma özgürlüğü tanımıştı. Bu nedenle ilk oturum bir sonuca varılamadan dağıldı.
Ertesi gün görüşmeler yeniden başladığında Arius ayağa kalkarak sapkın öğretisini açıkladı ve şöyle dedi:
“Oğul, ezelîlik bakımından Baba’ya eşit değildir ve O’nun özünden değildir. Baba başlangıçta yalnızdı ve kendi iradesiyle Oğul’u yoktan var etti. Baba, Oğul tarafından bile görülemez ve bilinemez; çünkü başlangıcı olan, Ezelî Olan’ı bilemez. Oğul, sonradan kazandığı bir tanrılığa sahip olduğu için Tanrı’dır.”
Bunun üzerine büyük bir gürültü koptu. Bu küfrü duymamak için kulaklarını kapattılar. Arius da bu sapkın öğretiyi dile getiren bazı ilahiler ve şarkılar söyledi.
Arius, öğretisini desteklemek için Kutsal Kitap’tan bazı ayetlerle savunma yapmaya çalıştığında Athanasios onun karşısına çıktı ve güçlü cevaplarıyla onu susturdu. Verdiği cevaplar ve dayandığı etkili ayetler, herkesi bu büyük diyakon nedeniyle sevindirdi. Bu cevapların bir nüshası Kıpti Patrikhanesi Kütüphanesi’nde bulunmaktadır.
Athanasios, “aynı özden olan” anlamındaki HOMOOUSION kelimesinin eklenmesini önerdi.
İki ifade arasındaki fark, Yunanca ve Kıpticede yalnızca tek bir harfti: I, yani iyota. Ancak bu tek harf, açık bir sapkınlık anlamına geliyordu. Çünkü “O’na eşit ve O’nunla aynı özden olan” yerine “O’na benzer” demekti.
Çoğunluk Athanasios’un önerisini kabul etti; yaklaşık on yedi kişi ise karşı çıktı. Konsil, İnanç Bildirgesi’ni “Gerçekten tek Tanrı’ya inanırız” sözlerinden başlayarak “O’nun egemenliğinin sonu olmayacaktır” ifadesine kadar hazırladı.
Konsil, Arius ve taraftarlarının aforoz edilmesi kararını imzaladı. Bu kararın ardından imparator, Arius’un sürgüne gönderilmesini, kitaplarının yakılmasını ve bu kitapları gizleyenlerin idam edilmesini emretti.
Sabellius’un Sapkın Öğretisi
Konsil, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh’un üç hipostaz değil, tek bir hipostaz olduğunu söyleyen Sabellius’u ve öğretisini de aforoz etti.
Konsil ayrıca Kilise’yle ilgili başka bazı konuları da ele aldı:
Diriliş Bayramı’nın tarihinin belirlenmesi: Hristiyanların Yahudilerden önce veya onlarla aynı zamanda kutlamamaları için bayramın, Yahudi bayramının denk geldiği dolunayı izleyen pazar günü kutlanması kararlaştırıldı.
Episkopos Meletios’un yol açtığı bölünme: Meletios, bağlı bulunduğu başepiskoposun onayı olmadan episkoposlar ve rahipler takdis etmişti. Konsil, onun doğduğu kasabada kalmasına ve hiçbir ruhbanlık görevi yerine getirmemesine karar verdi.
Sapkınların vaftizi: Konsil, sapkınlığa düşüp daha sonra yeniden imana dönen kişinin vaftizinin tekrarlanmamasına karar verdi.
Evli kişilerin ruhbanlığa kabul edilmesi: Bu konuyu güçlü biçimde savunan ve destekleyen kişi, Teb Episkoposu Aziz Pafnutios’tu. Konsil, dul kalan rahiplerin yeniden evlenmemesine karar vermekle yetindi.
Konsil daha sonra, günümüze kadar varlığını koruyan yirmi kanon yayımladı.
Bu Kutsal Konsilde Gerçekleşen Bir Mucize
Katılan episkoposların sayısı 318’di. Ancak ne zaman konsil babalarının sayısını belirlemek isteseler, gerçek sayıdan bir kişi fazla buluyorlardı. Konsil babaları bunu, Kutsal Ruh’un aralarında hazır bulunmasıyla açıkladılar.
Ek Bilgiler
Konsile, İskenderiye Papası Aleksandros başkanlık etti. Oturması için ona altından görkemli bir taht hazırladılar. Ancak o bunu reddederek arka tarafta oturdu. Herkes ısrar edince tahta oturdu.
Başkanlığın Kurtuba Episkoposu Hosios’a verilmesi kararlaştırılmıştı. Ancak Papa Aleksandros aralarındaki tek papa olduğu için herkes, bütün oturumlarda onun kendilerine öncülük etmesini kabul etti.
